Tag Archives for " geschiedenis "

Shinto schrijn deel 2-Coverfoto

‘Kami-sama, notice me’: het bezoek aan een Shinto-heiligdom (deel 2)

‘Kami-sama, notice me’: het bezoek aan een Shinto-heiligdom (deel 2)

Dit is het vervolg op de eerste blog over het bezoek aan een Shinto-heiligdom. De eerste blog was een zeer korte introductie. Nu bespreek ik de etiquette (sanpai hōhō 参拝方法) dat hoort bij het bezoeken van een heiligdom. Ik houd het beknopt.

Sanpai hōhō 参拝方法

Als het je eerste bezoek is aan een Shinto-heiligdom, is het handig om alvast een aantal regeltjes te onthouden. Men verwacht natuurlijk niet dat je alles keurig naleeft, maar Japanners waarderen het als buitenlandse bezoekers enige kennis hebben van de Japanse tradities en gebruiken.

Het betreden van het heiligdom

Zodra je het heiligdom betreedt, is het eerste wat je ziet een torii 鳥居. Dit is een soort portaal. Hier eindigt de gewone wereld, waarna je de wereld van de kami 神 zult betreden. Doe dit met gepaste eerbied en begroet de godheid die zich hier huishoudt met een buiging. De kami verleent jou dan toestemming om zijn (of haar) heiligdom te betreden.

Temizu 手水Temizuya

Voordat je de binnenplaats betreedt, moet je je eerst “reinigen”. De gewone mensenwereld is onrein. Het betreden van het heiligdom in een onreine staat is uit den boze. Bij een chōzuya of temizuya 手水舎, een heiligwaterbron, kun je je ritueel reinigen. Dit gaat als volgt:

  • Vang met het steelbekertje het water op dat uit de leiding sijpelt (schep dus niet het water uit de opvangbak).
  • Was je linkerhand. Pak vervolgens over met je linkerhand.
  • Was je rechterhand. Pak vervolgens over met je rechterhand.
  • Doe wat water in je linkerhandpalm. Spoel hiermee je mond (de mond en alles ermee te maken heeft is onrein).
  • Houd het steelbekertje omhoog zodat het resterende water over de steel valt. Nu maak je de steel “schoon”.
  • Leg het steelbekertje terug.

De binnenplaatsVolgorde van reinigingsritueel

Bij het betreden van de binnenplaats is er weer een torii. Ook hier geldt: groeten. Je ziet nu de haiden 拝殿, de gebedshal. Direct hierachter bevindt zich de honden 本殿, de hoofdhal. De hoofdhal staat vaak in verbinding met de gebedshal, maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn. Grote heiligdommen zoals bijvoorbeeld Izumo Taisha of Ise Jingū hebben een kleinere heiligdom binnen het heiligdom. Deze wordt omgeven door kleinere schrijnen en schuttingen, waardoor alleen het dak zichtbaar is. Naar verluid mogen gewone mensen de hoofdhal niet zien, omdat deze te heilig is. Wel kunnen bezoekers hun wens doen aan de godheid via een opening in de schutting. Dit venster kijkt uit op de hoofdhal. Een sluier moet ervoor zorgen dat mensen niet de hoofdhal in kijken. Alleen onder toezicht van de Shinto-priester mogen mensen de hoofdhal bezichtigen. Dit gebeurt op afspraak, en met de benodigde rituelen. Het binnenste heiligdom van Ise Jingū (naikū 内宮) mag alleen door de keizer en zijn familieleden worden betreden.

Het maken van een wens

Het doen van een wens aan de godheid gebeurt als volgt:

  • Gooi wat kleingeld (5 of 10 yen is genoeg) in de saisenbako 賽銭箱, een soort aalmoezenbak.
  • Breng twee keer een groet (buigen).
  • Klap vervolgens twee keer met je handen en houd deze bij elkaar (gasshō 合掌). Maak in stilte je wens. (Bij Izumo Taisha klap je vier keer. De godheid hier gaat over de liefde en het huwelijk. Twee keer klap je voor jezelf, en twee keer voor je (gewenste) partner, gevolgd door je wens).
  • Nadat je je wens hebt gemaakt buig je nog een keer.

‘Kami-sama, notice me’: het bezoek aan een Shinto-heiligdom (deel 1)

‘Kami-sama, notice me’: het bezoek aan een Shinto-heiligdom (deel 1)

Het shintoïsme (shintō 神道) is een inheemse religieuze stroming in Japan dat veel ouder is dan het boeddhisme of het confucianisme. Deze laatste twee zijn veel later uit India en China, via het Koreaanse schiereiland, naar Japan gekomen. Het wordt gezegd dat de stroming even oud is als het land zelf, maar dit is niet precies te achterhalen. Het shintoïsme draait om het geloof in natuurgoden. Het kent daarom meerdere goden. Het heeft veel weg van een georganiseerde religie, maar het is het niet: er is geen echte leer. Noch zijn er religieuze gemeenschappen of sekten. Er is ook bijna geen hiërarchie onder de goden (kami 神), en met uitzondering van een enkeling worden zij gelijkwaardig vereerd. Verering vindt plaats in een Shinto-schrijn (jinja 神社).

Jinja, taisha, jingū: what’s in a name?

Er zijn verschillende termen voor Shinto-heiligdommen. Er zijn drie algemene termen: jinja, taisha 大社 en jingū 神宮.


Jinja
is de algemene term voor een Shinto-heiligdom. Het woord wordt gebruikt als achtervoegsel achter de naam van de godheid die er wordt vereerd. Bijvoorbeeld Aso Jinja 阿蘇神社 in de prefectuur Kumamoto. Hier wordt de godheid Aso-no-Ōkami 阿蘇大神, die zich in de vulkaan Aso 阿蘇山 manifesteert, vereerd.

 

Taisha 大社 betekent letterlijk ‘grote schrijn’, en het is een relatief nieuwe term. Het is vaak groter qua oppervlakte, maar het is niet veel belangrijker. Vaak wordt het woord geplaatst achter de plaats waar de schrijn zich bevindt, bijvoorbeeld Izumo Taisha 出雲大社 in Izumo in de prefectuur Shimane, of Fushimi-Inari Taisha 伏見稲荷大社 in Inari, in de wijk Fushimi van de stad Kioto.

 

 

Jingū 神宮 zijn verbonden met het keizerlijk huis. De belangrijkste ervan is Ise Jingū 伊勢神宮. Dit complex ligt in Ise, in de prefectuur Mie. Andere bekende jingū zijn Heian Jingū 平安神宮 in Kioto en Meiji Jingū in Tokio. Ise Jingū is het belangrijkste heiligdom binnen het shintoïsme. Dit is waar de zonnegodin Amaterasu (Amaterasu-ōmikami 天照大神) zich naar verluid manifesteert. Zij wordt volgens de kronieken beschreven als de goddelijke voorouder van de Japanse keizerlijke familie. De Shinto-geestelijken die de riten verzorgen in de jingū behoren tot de Japanse keizerlijke familie.

Shintoïsme en het Japanse keizerrijk

Ise Jingū zou volgens de overlevering een spiegel van Amaterasu herbergen. Zij zou drie regalia (“heilige edele schatten”) hebben meegegeven aan haar achterkleinzoon Jinmu 神武. Deze zijn de spiegel, een zwaard en een (kroon)juweel. Jinmu zou deze hebben gebruikt om zijn legitimiteit op te eisen als rechtmatige heerser van het Japanse eiland, nadat hij uit de hemel was neergedaald. In de kronieken wordt hij beschreven als de stichter van het Japanse keizershuis.

**blogger’s note** Ik zal niet ingaan op de Japanse scheppingsmythen en de legende rondom Jinmu. Het is veel te lang en te uitgebreid om de blog hieraan te wijden. Daarnaast is het shintoïsme besmet met allerlei controverses, omdat het door hele foute Japanse politici en politieke bewegingen wordt gebruikt als een inspiratiebron voor nationalistische en racistische propaganda. Ik hoop op termijn voldoende tijd en ruimte te vinden om een degelijk en neutraal inzicht te bieden over het shintoïsme en de scheppingsmythen. Voorlopig laat ik het hier even bij. Mocht je toch interesse hebben: Boeddha’s en kami van Dr. Hendrik van der Veere (docent aan Universiteit Leiden) is een helder geschreven introductie tot de Japanse religieuze tradities.

Volgende keer: je eerste bezoek aan een Shinto-heiligdom?

In deel twee zal ik schrijven over de etiquette bij een bezoek aan een shinto-heiligdom. Tot dan!

RED BEARD 1965 Kurosawa Mifune coverfoto

Toshirō Mifune: de laatste samoerai (deel 3)

Toshirō Mifune: de laatste samoerai (deel 3)

Ik heb in mijn vorige blog geschreven over de (Italiaanse) westernfilms van Sergio Leone, waarin het beeld van de cowboy dankzij Clint Eastwood voorgoed veranderde. Dit beeld werd geïnspireerd door Mifune’s personage genaamd Sanjūrō in de film ‘Yojinbo’ en ‘Sanjuro’. Hierin speelde Mifune een zogenaamde “anti-rōnin”, die zijn vaardigheden inzet voor het goede in plaats van het slechte. Clint Eastwoods personage in ‘A Fistful of Dollars’ is een reflectie van deze “anti-rōnin”. Hij is een anti-held: een held waarvan men dit niet zou verwachten, vanwege zijn uitstraling of zijn handelen. Hoe dan ook, Mifune heeft (onbewust) de actieheld “gemaakt” zoals wij deze nu kennen.

Het einde van een tijdperkRed Beard 1965 -1

Tussen 1947 en 1965 speelde Mifune regelmatig in films van Akira Kurosawa. In 1963 vertolkte hij de rol van een bestuurslid van een schoenenfabrikant in High And Low. Het is een misdaadfilm die gaat over afpersing, ontvoering en de zoektocht naar gerechtigheid. De film onderzoekt ook ethische dilemma’s, sociale problemen zoals het contrast tussen arm en rijk en het drugsprobleem van de jaren ’60.

In 1965 speelde Mifune de rol van ‘Red Beard’ in de gelijknamige jidaigeki. Voor deze rol moest hij zijn baard en zijn hoofdhaar lang laten groeien, en hij moest deze steeds laten onderhouden gedurende de opnames. Jammer genoeg liep de productie van de film enorme vertraging op, met als gevolg opnames die steeds meer tijd in beslag namen. Het geduld raakte op: Mifune liep veel filmcontracten mis en belandde in de schulden. Tegen de tijd dat de film eindelijk voltooid was, was hij financieel uitgeput. Na een ruzie zette Mifune een punt achter de samenwerking met Kurosawa. Hoewel deze ruzie later werd bijgelegd, werkten beide heren nooit meer samen aan een film.

Mifune gaat soloZatoichi meets Yojimbo 1970

Na de breuk met Kurosawa ging het beter met Mifune: hij speelde in veel grote producties van grote Japanse regisseurs, zoals Samurai Assassin (1966) van Kihachi Okamoto (1924-2005) en The Sword of Doom (1967) van Masaki Kobayashi (1916-1996). In 1970 vertolkte hij een op Sanjūrō geïnspireerde lijfwacht in Zato’ichi meets Yojinbo, ook van Okamoto. Hierin speelt hij tegenover Shintarō Katsu (1931-1997) die Zatō’ichi speelt: een blinde masseur en zwaardvechter. Over dit personage zijn talloze films zijn geproduceerd, met Katsu in de hoofdrol.

In de jaren ‘70 begon Mifune de aandacht te trekken van westerse filmmakers. De eerste die hem benaderde was George Lucas (geb. 1944), die erg onder de indruk was van Mifune’s acteren in Rashōmon, Seven Samurai en Yojinbo. Lucas benaderde hem voor de rol van Obi-wan Kenobi in zijn eerste Star Wars-film (Episode IV, 1977). Deze film werd geïnspireerd door The Hidden Fortress (1958) van Kurosawa, waarin ook Mifune een belangrijke rol speelt. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van twee onbelangrijke personages. In Star Wars kennen wij deze als C3PO en R2-D2. Mifune bedankte Lucas voor de eer. Als reden gaf hij aan dat hij een “sciencefiction samoerai” niet zag zitten. Het cultureel icoon van Japan zou hierdoor “imagoschade” lijden.

Mifune goes West

In mijn volgende en tevens laatste blog zal ik ingaan op Mifune’s toenemende populariteit in de Verenigde Staten, en vooral Hollywood. Hierbij gaat het vooral om Mifune’s samenwerking met westerse filmmakers. Daarnaast bespreek ik de miniserie Shogun (1980), waarvan het verhaal is gebaseerd op de eerste contacten tussen Nederland en Japan begin zeventiende eeuw.

Tot dan!

 

Japanse-filosofie-Deel-1-cover

Japanse Filosofie – Deel 1

Japanse Filosofie – Deel 1

Japanse filosofie is historisch gezien een fusie van verschillende Japanse elementen.

  • Shinto
  • Zen
  • Boeddhisme

En verschillende vreemde elementen, zoals die uit onze eigen westerse filosofische tradities.
Eerst moeten we het er natuurlijk even over hebben waar deze invloed precies begon en waar deze vandaan kwam, voordat we zelf helemaal filosofisch gaan doen over het leven.

HerkomstJapanse-filosofie-Deel-1-1

Ongeveer 200 jaar lang, van 1642 tot 1853, zijn de grenzen van Japan afgesloten geweest om het land te beschermen tegen invloed van buiten. De shogun die had het voor het zeggen in het land en wilde dit graag zo houden. Om een verstoring van deze greep op het land te voorkomen uit het buitenland sloten ze de grenzen. En bijna alle handel met de buitenwereld werd verboden op een aantal kleine uitgekozen gebieden na. In 1868 werd de macht gegrepen door een revolutionaire groep, deze groep wilde de keizer weer terug in het midden van de macht. Na deze overname ging het land een extreem snelle economische en militaire groei tegemoet. Kort samengevat, groeide Japan in een korte tijd uit tot een wereldmacht.

Invloed genoeg

Nu we het kort gehad hebben over waar Japan precies mee te maken heeft gehad de afgelopen paar eeuwen, kunnen we het hebben over de verschillende soorten prikkels waar ze opeens mee te maken kregen. Ze kregen namelijk te maken met verschillende culturen en kijken op de wereld die ze al in geen 200 jaar gezien of gehoord hebben.
Om een paar te noemen: Groot Brittannië, Duitsland, Frankrijk, Amerika en Rusland. Verder kregen ze te maken met een groot deel van Europa en de andere wereldmachten.

De kijk van Japan op de wereld was dus dan ook erg aan het veranderen en een goed voorbeeld hiervan is de eerste en tweede wereld oorlog. Tijdens de eerste wereld oorlog verklaard Japan, Duitsland, gelijk de oorlog. Tijdens de tweede wereld oorlog sloten ze juist een verdrag met ze. Ook wel het ‘Driemogendhedenpact’ genoemd.

Grootheden van het heden

De twintigste eeuw kent een paar van de grootste hedendaagse filosofen in Japan.

  • Kitaro Nishida
  • Tetsuro Watsuji
  • Hajime Tanabe

Kitaro Nishida word gezien als de belangrijkste en invloedrijkst Japanse filosoof van de twintigste eeuw. Zijn manier van denken word ook wel de ‘school van Kyoto’ genoemd. Nishida’s originele en creatieve filosofie integreerde zowel Zen als westerse filosofie en was ook bedoeld om Oost en West nader tot elkaar te brengen. Volgende keer zullen we dieper ingaan op de denkwijze van Kitaro Nishida. We zullen samen de denkwijze van de ‘School van Kyoto’ leren kennen en er over discussiëren.

心に感謝を持ちながら一日を過ごします。